რატომ არის კითხვა მნიშვნელოვანი
კარგი კითხვა — ეს უკვე პასუხის ნახევარია
წარმოიდგინეთ, რომ მიუახლოვდებით ვიღაცას და სვამთ კითხვას: „როგორ გავხდე უკეთესი?“ უკეთესი — რაში? როდემდე? ვისთან შედარებით? ის ვერ დაგეხმარებათ, რადგან თქვენი კითხვა არეულია და არ აუხსნით, რა გინდათ სინამდვილეში.
ახლა კი წარმოიდგინეთ, რომ სვამთ კითხვას: „მე მათემატიკის ტესტებში მუდმივად ვკარგავ ქულებს წილადებთან დაკავშირებულ ამოცანებზე. რა ერთი რამ შემიძლია ივარჯიშო ამ კვირაში, რომ ეს პრობლემა გამოვასწორო?“ ეს კითხვა თითქმის თავისით პასუხობს თავს.
დღევანდელი მთავარი იდეა ასეთია. ყოველ ჯერზე, როცა კითხვას სვამთ — იქნება ეს ადამიანი, წიგნი, საძიებო სისტემა თუ ავტომატური დამხმარე — პასუხის ხარისხი დამოკიდებულია კითხვის ხარისხზე. მკვეთრი კითხვა იძლევა სასარგებლო პასუხს. ბუნდოვანი კითხვა იძლევა ნაგავს.
დღეს თქვენ ისწავლით ოთხ მოძრაობას, რომლებიც ბუნდოვან მიზნებს კითხვებად აქცევს, რომლებიც ღირს კითხვად.
ნამდვილი კითხვის პოვნა
მოძრაობა 1: იპოვეთ ნამდვილი კითხვა
უმეტესი ბუნდოვანი კითხვები თავის თავში უფრო მკვეთრ კითხვას მალავს. „როგორ გავაუმჯობესო სკოლაში სწავლა?“ სინამდვილეში მალავს რაღაც მსგავსს: „ რომელ საგანში მიჭირს და რატომ ვკარგავ ქულებს?“
ხრიკი იმაშია, რომ საკუთარ თავს ჰკითხოთ: „სინამდვილეში რის გარკვევას ვცდილობ?“ ზედაპირული კითხვა ხშირად მხოლოდ ნამდვილი, კონკრეტული კითხვის პირველი ბუნდოვანი ფორმაა.
აქ არის ბუნდოვანი მიზანი: „მე მინდა, რომ ჩემი საბუნებისმეტყველო პროექტი კარგი იყოს.“
დაშლა (Decomposition)
მეორე მოძრაობა: დაშალეთ იგი ქვეკითხვებად
ზოგიერთი კითხვა ძალიან დიდია, რომ ერთი ჯერადი პასუხით გაიცეს. „რატომ კარგავს ჩემი გუნდი თამაშებს?“ — ეს უზარმაზარი კითხვაა. მას პირდაპირ ვერ უპასუხებ, ამიტომ დაშლი (decompose) მას. ანუ იშლავ უფრო პატარა კითხვებად, რომლებსაც მართლაც შეძლებ პასუხის გაცემას.
„რატომ კარგავს ჩემი გუნდი თამაშებს?“ იშლება შემდეგ ნაწილებად:
- ვკარგავთ იმიტომ, რომ ცოტას ვიღებთ, თუ იმიტომ, რომ ბევრს ვუშვებთ?
- უფრო მეტად პირველ ტაიმში ვკარგავთ თუ მეორეში?
- რომელი მოთამაშეები არიან მოედანზე, როდესაც მეტოქე გოლს იღებს?
თითოეული მათგანი მცირე და პასუხგაცემადი კითხვაა. პატარა კითხვებზე პასუხის გაცემისას დიდი კითხვა თავისით იწყებს „დაშლას“. დაშლა ერთ შეუძლებელ კითხვას რამდენიმე შესაძლო კითხვად აქცევს.
დიდი მიზანი დაშალე ქვეკითხვებად
შენი ჯერია დაშლა
აქ არის დიდი, ბუნდოვანი მიზანი, რომელიც სტუდენტს შეიძლება ჰქონდეს:
„მინდა საკმარისი ფული დავზოგო, რომ ზაფხულისთვის მეორადი ველოსიპედი ვიყიდო.“
ეს ძალიან დიდია, რომ ერთ ეტაპად გადაჭრა. დავყოთ ნაწილებად.
მოთხოვნები
მესამე მოძრაობა: ჰკითხე, რა სჭირდება კარგ პასუხს
სანამ პასუხის ძებნას დაიწყებ, სასარგებლოა ჯერ იკითხო: რა ინფორმაცია სჭირდება სინამდვილეში კარგ პასუხს? ამას ეწოდება მოთხოვნების (requirements) გარკვევა.
ვთქვათ, შენი კითხვაა: „უნდა წავიღო თუ არა ხვალ ქურთუკი?“ კარგ პასუხს რამდენიმე რამე უნდა იცოდეს. მას სჭირდება ამინდის პროგნოზი, რამდენად ცივად გრძნობ თავს შენ პირადად, და რამდენი ხანი იქნები გარეთ. ესენია მოთხოვნები. მათ გარეშე ნებისმიერი პასუხი მხოლოდ გამოცნობაა.
მოთხოვნების ცოდნა ორ რამეს აკეთებს. ის გეუბნება, რა უნდა გაიგო, და გაძლევს საშუალებას ამოიცნო ცუდი პასუხი. თუ ვინმე პასუხობს საჭირო ინფორმაციის გარეშე, მის პასუხს ვერ ენდობი.
რა სჭირდება კარგ პასუხს?
შენი რიგი
მეგობარი გკითხავს შემდეგ კითხვას:
„ რომელი ლეპტოპი უნდა ვიყიდო?“
სანამ ვინმე კარგ პასუხს გასცემს, მას სჭირდება გარკვეული ინფორმაცია შენი მეგობრისგან.
ჩარჩოს შეფასება
მე-4 მოძრაობა: შეაფასე ჩარჩო
ახლა შეგიძლია ყველაფერი ერთად შეაერთო და თავად შეაფასო კითხვა. კარგად ჩამოყალიბებული კითხვა არის კონკრეტული, პასუხის გაცემადი და იმდენ ინფორმაციას აძლევს პასუხის გამცემს, რამდენიც საჭიროა. ცუდად ჩამოყალიბებული კითხვა არის ბუნდოვანი, ზედმეტად ფართო, ან მალავს წინასწარ განზრახვას, ამიტომ ნებისმიერი პასუხი არის სროლა სიბნელეში.
შეადარე ეს ორი:
- ცუდად ჩამოყალიბებული: "კარგია ჩემი ესე?" (კარგია რით? ვისი სტანდარტით? „კარგი“ არ არის განსაზღვრული.)
- კარგად ჩამოყალიბებული: "ჩემი ესეს საწყისი აბზაცი ერთი წინადადებით ნათლად აცხადებს ჩემს მთავარ არგუმენტს?" (კონკრეტული, პასუხისგებადი და მკითხველს ზუსტად ეუბნება, რა უნდა შეამოწმოს.)
გაითვალისწინეთ, რომ კარგმა ჩამოყალიბებამ შეუძლია შეცვალოს ის პასუხი, რომელსაც მიიღებთ. ბუნდოვანი ვერსია იწვევს მხრების აჩეჩვას. მკვეთრი ვერსია კი იწვევს რეალურ, სასარგებლო პასუხს. იგივე საბაზისო მიზანი, სრულიად განსხვავებული კითხვა.
რომელია უკეთესად ჩამოყალიბებული და რატომ?
შენი ჯერია შეფასება
სტუდენტი დახმარებას ითხოვს ისტორიის დავალებაში. აქ არის ორი გზა, როგორც მან შეიძლება იკითხოს:
- კითხვა A: „შეგიძლია დამეხმარო ისტორიაში?“
- კითხვა B: „მე უნდა დავწერო ერთი აბზაცი, რომელიც ახსნის მსოფლიო ომის I-ის ერთ-ერთ მიზეზს. არჩევანი გავაკეთე კავშირთა სისტემაზე, მაგრამ არ ვიცი, როგორ ავხსნა ის ნათლად. შეგიძლია დამეხმარო ამ აბზაცის გამკაცრებაში?“